বিজ্ঞানৰ ইটো- সিটো , পল্লৱী পাঠক।,৬ষ্ঠ বছৰৰ ৩য় সংখ্যা

 বিজ্ঞানৰ ইটো- সিটো 

আকাশৰ বিষয়ে কিছুমান আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় তথ্য --

১. আকাশখন প্ৰকৃততে বেঙুনীয়া (নীলা নহয়)

আমি সৰুৰে পৰাই শুনি আহিছোঁ যে আকাশৰ ৰং নীলা, কিন্তু ভৌতিক বিজ্ঞানৰ দৃষ্টিৰে চাবলৈ গ’লে ই আচলতে বেঙুনীয়া (Violet)।

যেতিয়া সূৰ্যৰ পোহৰ পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া ই গেছৰ অণুবোৰৰ সৈতে খুন্দা খায়। ইয়াৰ ফলত পোহৰবোৰ সকলো দিশতে সিঁচৰিত হৈ পৰে—এই প্ৰক্ৰিয়াটোক ৰেলেই স্কটাৰিং (Rayleigh scattering) বুলি কোৱা হয়। নীলা আৰু বেঙুনীয়া পোহৰৰ তৰংগবোৰ চুটি হোৱা বাবে ইহঁত আন ৰঙৰ তুলনাত বহুত বেছি পৰিমাণে সিঁচৰিত হয়।

তেনেহ’লে আমি আকাশখন নীলা কিয় দেখোঁ? ইয়াৰ কাৰণ হ’ল মানুহৰ চকুৰ গঠন। আমাৰ চকুত থকা ৰং ধৰা পেলোৱা ৰিচেপ্টৰসমূহ (cones) নীলা, সেউজীয়া আৰু হালধীয়া ৰঙৰ প্ৰতি অতি সংবেদনশীল, কিন্তু বেঙুনীয়া ৰঙৰ প্ৰতি ইমান সংবেদনশীল নহয়। সেইবাবে আমাৰ চকুৱে বেঙুনীয়া ৰঙটো ধৰিব নোৱাৰে আৰু আকাশখন নীলা দেখে।

২. নিশাৰ আকাশখনো আন্ধাৰত উজলি থাকে

জোন নথকা বা চহৰৰ কৃত্ৰিম পোহৰ নথকা ৰাতিও আকাশখন কেতিয়াও সম্পূৰ্ণ পিটপিট কৰা আন্ধাৰ হৈ নাথাকে। ইয়াক এয়াৰগ্ল’ (Airglow) বা বায়ুমণ্ডলীয় উজ্জ্বলতা বুলি কোৱা হয়।

দিনৰ ভাগত সূৰ্যৰ পোহৰে বায়ুমণ্ডলৰ ওপৰৰ স্তৰৰ পৰমাণুবোৰৰ পৰা ইলেক্ট্ৰনবোৰ এৰুৱাই দিয়ে। ৰাতি হ’লে এই ইলেক্ট্ৰনবোৰ পুনৰ নিজৰ পৰমাণুৰ সৈতে লগ লাগে আৰু এই প্ৰক্ৰিয়াত এক মৃদু পোহৰ নিৰ্গমন কৰে। এই পোহৰ ইমানেই ম্লান যে মানুহৰ চকুৱে ইয়াক সহজে ধৰিব নোৱাৰে, কিন্তু উপগ্ৰহ আৰু বিশেষ কেমেৰাৰ জৰিয়তে পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে এক সেউজীয়া বা ৰঙচুৱা পোহৰৰ আৱৰণ স্পষ্টকৈ দেখা পোৱা যায়।

৩. আকাশৰ এক নিৰ্দিষ্ট "সীমা" আছে

আকাশখন ক’ত শেষ হৈছে আৰু মহাকাশ ক’ৰ পৰা আৰম্ভ হৈছে, তাৰ এক নিৰ্দিষ্ট সীমাৰেখা আছে। ইয়াক কাৰ্মান ৰেখা (Kármán Line) বুলি কোৱা হয়, যি সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ (৬২ মাইল) উচ্চতাত অৱস্থিত।

এই ৰেখাৰ তলত বায়ুমণ্ডল ইমান ডাঠ যে উৰাজাহাজবোৰে ইয়াৰ সহায়ত উৰিব পাৰে। কিন্তু ইয়াৰ ওপৰলৈ বায়ু ইমানেই পাতল হৈ পৰে যে সাধাৰণ বিমান চলাচল অসম্ভৱ হৈ পৰে; তাত টিকি থাকিবলৈ হ’লে এক মহাকাশযানৰ দৰে অতি তীব্ৰ গতিৰ (orbital velocity) প্ৰয়োজন হয়।

৫. ডাৱৰৰ ওজন লাখ লাখ পাউণ্ড

আকাশত ভাঁহি থকা কপাহৰ দৰে ডাৱৰবোৰ দেখাত একেবাৰে ওজনহীন যেন লাগে। কিন্তু বাস্তৱত, এটা সাধাৰণ বগা ডাৱৰৰ (cumulus cloud) ওজন প্ৰায় ১১ লাখ পাউণ্ড (৫,০০,০০০ কেজি) পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে—যিটো এখন সম্পূৰ্ণ বোজাই কৰা কমাৰ্চিয়েল বিমানৰ ওজনৰ সমান।

ইমান ওজন হোৱাৰ পাছতো ইহঁত আকাশত ভাঁহি থাকে কাৰণ এই বিশাল ওজনটো ত্ৰিলিয়ন সংখ্যক অতি ক্ষুদ্ৰ পানীৰ টোপালৰ আকাৰত এক বৃহৎ এলেকাত বিয়পি থাকে, আৰু মাটিৰ পৰা ওপৰলৈ উঠি অহা গৰম বতাহে ইহঁতক ধৰি ৰখাত সহায় কৰে।

অতিৰিক্ত তথ্য: আপুনি যদি মঙল গ্ৰহত থিয় হয়, তেন্তে তাৰ পাতল বায়ুমণ্ডলত থকা আইৰণযুক্ত ধূলিকণাৰ বাবে দিনৰ আকাশখন গুলপীয়া-ৰঙা দেখিব। কিন্তু আটাইতকৈ আচৰিত কথাটো হ’ল, মঙল গ্ৰহৰ সূৰ্যাস্তৰ ৰং সম্পূৰ্ণ নীলা হয়।

পল্লৱী পাঠক।

বিজ্ঞান শিক্ষয়িত্ৰী

শিঙিমাৰী পুখুৰীপাৰ মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়। 

শিক্ষাখণ্ড- ছয়গাঁও।